तुरुंगरंग - ऍडव्होकेट रवींद्रनाथ पाटील

तुरुंगरंग - ऍडव्होकेट रवींद्रनाथ पाटील (280125)

तुरुंगवास भोगलेल्या एका भूतपूर्व आयपीएस अधिकाऱ्याची डायरी 

"शोकांतिका लोकांना यासाठी आवडतात कारण त्या माणसाच्या दुःखाचे कॅथरसिस अर्थात विरेचन करतात."

 - अरिस्टॉटल 

एक आयपीएस (IPS ) अधिकारी नोकरी सोडतो, तुरुंगावास भोगतो हे माझ्यासाठी अनाकलनीय होतं. त्यांनी असं का / काय केलं या कुतूहलातून पुस्तक वाचायला घेतलं. ( पुस्तकाचा विषय जेल मधील अनुभव हा असल्याने, पुस्तकात याच उत्तरं मिळत नाही.)

डीएसके यांनी लिहिलेली प्रस्तावना वाचल्याबरोबर वाचक वेगळ्या जगात जातो. पुस्तकाच्या 432 पानात मांडलेलं हे अनुभव विश्व वाचकाला प्रगल्भ करतं , स्वातंत्र्य म्हणजे काय याची जाणीव करून देतं. या स्वातंत्र्याचं मोल जाणण्यासाठी तरी प्रत्येकाने हे पुस्तक वाचलं पाहिजे.

जेलंच रुटीन, तिथलं अन्न, पाणी, बराकी, हॉस्पिटल, भिशी, हंडी, फासाडी, जेल कॅन्टीन, भोंडा वॉर्ड याच इत्यंभूत वर्णन वाचकाला येरवडा जेलची सफर घडवत. एका वेगळ्या दुनियेची रंजक तितकीच हृदयद्रावक सफर या पुस्तकामुळे घडते.

जेल मॅन्युअल, भारतीय राज्यघटना, न्याय या तत्त्वांना पोलीस प्रशासनाकडून दररोज केराची टोपली दाखवताना लेखकाने पाहिलं. यासाठी काय सुधारणा करायला हव्यात तेही लेखकाने सुचवलं आहे.

💡जेलच रुटीन 

सकाळी 6 वाजता उठणे. राष्ट्रगीत व गिनती झाल्यानंतर बाथरूम व अंघोळीसाठी नंबर लावणे. जर्मन च्या ताट व वाटीत चहा, नाष्टा घेणे. 10.30 वाजता जेवणाचं वाटप सुरु होतं, जेवण घेऊन बराकीत जाण. 11 ते 3 बराकीत लॉक राहणे. 3 ते 5 पुन्हा बाहेर सोडतात. रात्रीच जेवण 5 वाजताच घ्यायचे आणि पुन्हा लॉक अप मध्ये जायचं .(संध्याकाळी 5 ते दुसऱ्या दिवशी सकाळी 6 वाजेपर्यंत लॉक अप मध्येच )

येरवडा जेलची क्षमता 2300 कैदी आहे, प्रत्यक्षात 7 ते 8 हजार कैदी असतात. त्यामुळे एक एका बराकीत 250-300 कैदी कोंबतात. पाठ टेकवायला ही जागा मिळत नाही. जबाबदार, वॉचमन,पोलीस यांना हाताशी धरून पैसे चारून जागा मिळवता येते.

अफाट पैसा खर्च करायची ताकद असेल तरच जेल मधील जगणं काहीसे सुसह्य होऊ शकतं असं लेखकांच म्हणणं आहे.

(जेल मध्ये कितीही पैसा असला तरी आत्मसन्मान मिळत नाही. )

(न्यायालयीन कोठडी ला ही येरवडा जेल एन्ट्री असते.)

व्यवस्थेकडून न्याय मिळाला नाही, वा नागवलं गेलं यातून निराश झालेल्या अभागी जीवांनी कायदा हातात घेतल्यावर कोण बरोबर? कोण चूक?

_ सिद्धेश्वर 

"येरवडा जेल ही अतिशय खडतर जागा आहे. खरं म्हणजे खडतर या शब्दाचा जिथे कडेलोट होतो, तिथं जेलच आयुष्य सुरू होत. आणि अशा परिस्थितीशी जुळवून घेणं ही सोपी गोष्ट नाही "

- लेखक